ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଜଳଯୁଦ୍ଧ ଆଶଙ୍କା! ଚିନାବ ନଦୀରେ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣକୁ ଜୋରଦାର କରୁଛି ଭାରତ

ଦେଶ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୮/୧୧: ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ଜଳ ବିବାଦ। ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି (Indus Waters Treaty)କୁ ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା ଏବେ ନୂଆ ମୋଡ଼ ନେଇଛି। ଏପଟେ ଚିନାବ ନଦୀ ଉପରେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଦିଗରେ ଭାରତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ଏହାକୁ ନେଇ ପାକିସ୍ତାନର ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିଛି। ଆଗକୁ ପାଣିକୁ ନେଇ ଦୁଇ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

କାହିଁକି ବଢ଼ିଲା ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ବିବାଦ?

୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାଙ୍କର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ପ୍ରଣାଳୀର ୬ଟି ନଦୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଥିଲା। ରାବି, ବ୍ୟାସ ଓ ସତଲେଜ ନଦୀର ଜଳ ଉପରେ ଭାରତର ଅଧିକାର ରହିଥିବା ବେଳେ ସିନ୍ଧୁ, ଝେଲମ ଓ ଚିନାବ ନଦୀର ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ମୁଖ୍ୟ ଅଧିକାର ପାକିସ୍ତାନକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତେବେ ଏହି ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତକୁ ମଧ୍ୟ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର ଓ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନର ଅନୁମତି ରହିଥିଲା। ୨୦୨୫ ଏପ୍ରିଲରେ ପହଲଗାମ ଆତଙ୍କୀ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଭାରତ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା। ସୀମାପାର ଆତଙ୍କବାଦକୁ ପାକିସ୍ତାନ ସମର୍ଥନ ବନ୍ଦ ନକରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ବଳବତ୍ତର ରହିବ ବୋଲି ଭାରତ କହିଥିଲା।

ଚିନାବ ନଦୀରେ ଭାରତର ବଡ଼ ପ୍ରସ୍ତୁତି:

ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବା ପରେ ଭାରତ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର କାମକୁ ଗତିଶୀଳ କରିଛି। ବିଶେଷକରି ଚିନାବ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ୧,୦୦୦ ମେଗାୱାଟ୍ କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ପାକଲ ଦୁଲ ଏବଂ ୬୨୪ ମେଗାୱାଟ୍ କ୍ଷମତାର କିରୁ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ରହିଛି। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିବା ପାଇଁ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୬ ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ କିରୁ, କ୍ୱାର ଓ ରାଟଲେ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରୁଛି।

ଭାରତର ପଦକ୍ଷେପକୁ ନେଇ ପାକିସ୍ତାନର ଚିନ୍ତା:

ଚିନାବ ନଦୀର ଜଳ ପାକିସ୍ତାନର କୃଷି ଓ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ତେଣୁ ଏହି ନଦୀ ଉପରେ ଭାରତର ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ବୃଦ୍ଧିକୁ ନେଇ ପାକିସ୍ତାନ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଆସୁଛି। ପାକିସ୍ତାନର ଆଶଙ୍କା ହେଉଛି, ଭାରତ ଯଦି ନଦୀ ଜଳର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କ୍ଷମତା ବଢ଼ାଏ, ତେବେ ଏହାର ଜଳ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ। ବିଶେଷକରି ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଜଳସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିବାଦ ଆହୁରି ଜଟିଳ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।


ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଦାଲତରେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଛି ବିବାଦ:

ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଏବେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ହେଗସ୍ଥିତ ସ୍ଥାୟୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ଅଦାଲତ ୩୧ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ରେ ଦେଇଥିବା ରାୟରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଭାରତ ଏକତରଫା ଭାବେ ଚୁକ୍ତିକୁ ସ୍ଥଗିତ କିମ୍ବା ସମାପ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଚୁକ୍ତି ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଳବତ୍ତର ରହିଛି ବୋଲି ଅଦାଲତ ମତ ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ଭାରତ ଏହି ଅଦାଲତର ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁନାହିଁ ଏବଂ ଏହାର ରାୟକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ। ଫଳରେ ଏହି ଜଳ ବିବାଦର ଆଇନଗତ ଓ କୂଟନୈତିକ ସମାଧାନ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତତା ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି।

ଆଗକୁ କ'ଣ ହେବ?

ଚିନାବ ନଦୀରେ ଭାରତର ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ବିବାଦ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ତେବେ ଚୁକ୍ତି ସ୍ଥଗିତ ରହିବା ମାତ୍ରେ ନଦୀର ଜଳ ପ୍ରବାହ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ ନାହିଁ। ଅଧିକ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟତ୍ର ପଠାଇବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନିର୍ମାଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ତେଣୁ ଏହା କେବଳ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ବଣ୍ଟନର ବିବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଜଳ ସୁରକ୍ଷା, ରାଜନୀତି ଓ ରଣନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ।

source:prameya news


Related News